Jul

Jul (spreek uit als ‘joel’ met een lang aangehouden ‘oe’) is het deense woord voor Kerstmis. Oorspronkelijk, in de voorchristelijke tijd, was Jul het midwinterfeest. Dat was het feest, ergens tussen half december en half januari, gewijd aan de godin van de vruchtbaarheid Freya, waarbij gevierd werd dat de dagen weer gingen lengen en er een nieuw jaar aanbrak. Er werd blijkens oude sagen veel varkensvlees gegeten en bier en mede gedronken.

De denen gingen pas rond 950 over op het christendom en hebben de oude heidense naam voor het midwinterfeest als naam voor het kerstfeest aangehouden. Aan twee kerstdagen hebben de denen niet genoeg: zij hebben er drie, de dag voor kerst heet bij hen ‘juleaftensdag’ en zelfs voor de 23e december hebben ze een naam: ‘lille juleaftensdag’. De supermarkten op Bornholm zijn het hele jaar door alle zeven dagen van de week open, maar met Kerstmis dus niet. Dan zijn ze drie dagen achtereen dicht, net als de andere winkels. En ook post wordt, anders dan in Nederland, op de 24e niet bezorgd. (Hoe het met Pasen zit, moeten we nog meemaken.)

Lille juleaftensdag is een van de drukste dagen in het verkeer in Denemarken, als alle denen zich op weg begeven om in familieverband kerst te vieren op kerstavond. De denen vieren geen Sinterklaas maar hebben pakjesavond op de 24e, juleaften. De pakjes liggen onder de kerstboom die midden in de kamer staat en waar eerst omheen gedanst wordt. Maar voor het zover is, wordt er eerst uitvoerig gegeten: gebraden eend (vroeger gans) en/of flæskesteg (gebraden vet varkensvlees) en als toetje risalamande, een soort rijstebrij met vanille, gemalen amandelen en veel slagroom en daarin verstopt een hele amandel.
IMG_0453
Wie die amandel heeft, krijgt een cadeautje, de ‘mandelgave’.

De avond van juleaftensdag is ook de avond met de meeste inbraken in Denemarken. Het boevengilde ziet dan zijn kansen schoon, als veel denen van huis zijn om bij familie kerst te vieren. Tussen 7 uur gisteravond en 5 uur vanochtend waren er landelijk al 200 meldingen bij de politie binnengekomen, gelukkig geen daarvan op Bornholm. 2009 was een rekordjaar, toen waren er 328 gemelde inbraken.

IMG_0452
Vanochtend – eerste kerstdag dus – ging de regen over in sneeuw. Weliswaar plakkerige natte sneeuw, hier slud (spreek uit als ‘sloel’) genoemd, maar toch. Vanavond gaat er bij dan temperaturen onder nul nog wat bij komen is de verwachting. Dus maken we hier toch nog een witte kerst mee.

Glædelig Jul

kerstkaart