De Russen

Het afgelopen jaar hoorden we steeds vaker over Russische militaire activiteit: een vermoedelijk russische onderzeeboot die zich in Zweedse wateren ophield en waarop intensief jacht gemaakt werd. Russische lange afstandsbommenwerpers die boven de Noordzee onderschept werden. Een Russisch militair vliegtuig dat op ramkoers lag met een vliegtuig van de SAS dat net van het vliegveld van Kopenhagen was opgestegen; het Russische vliegtuig had zijn transponders niet aanstaan waardoor het voor het SAS-toestel niet op te merken was.
f16_night_hawk

Ook Bornholm heeft met deze verhoogde Russische activiteit te maken. Zo werd in juni 2014 door laagvliegende Russische toestellen een raketaanval op Bornholm geoefend.

Net als Nederland heeft ook Denemarken permanent een aantal F16’s paraat staan om indringers in het Deense luchtruim te onderscheppen. Maar die moeten wel van de vliegbasis Skrydstrup in Zuid-Jutland komen, ongeveer even ver van Bornholm verwijderd als de Russchische militaire bases in Kaliningrad (het voormalige Königsberg in het vroegere Oost-Pruisen).

Niet iedere Bornholmer heeft hier even goede gedachten bij, vooral niet de ouderen die nog het Russische bombardement in mei 1945 en de daarop volgende Russische bezetting hebben meegemaakt.
bombardement_1114805_orig

In mei 1945, toen de Duitsers capituleerden, lag de frontlijn met het Russische leger op het vaste land al ten westen van Bornholm. De geallieerden hadden op hoog niveau (Eisenhower) met de Russen afgesproken dat de capitulatie van de Duitse legermacht op Bornholm daarom met de Russen zou zijn, terwijl die voor de rest van Denemarken met de Engelsen was. Het reguliere Duitse garnizoen op Bornholm was minder dan 1000 man, maar tegen het einde van de oorlog was het aantal Duitsers op het eiland aangegroeid tot meer dan 20.000 soldaten en burgers die voor de Russen op de vlucht geslagen waren. Dit op een lokale bevolking van circa 40.000.

Overgave aan de Russen was echter niet wat de Duitse commandant voor ogen had. De Duitsers hadden zich in het oosten gedurende de oorlogsjaren als beesten gedragen tegenover de slavische volkeren, die immers toch maar Untermenschen waren, en vreesden nu – niet geheel ten onrechte overigens – de wraak van de Russen.

bombardement_5824430_orig
Om hun eisen tot overgave kracht bij te zetten hebben de Russen toen Rønne en Nexø gebombardeerd. Dit gebeurde op maandag 7 mei, iets na het middaguur, terwijl de rest van Denemarken al bevrijd was en feest vierde, en later aan het begin van de avond opnieuw.
De dag daarna, op dinsdag 8 mei, werden de burgers van Rønne en Nexø geëvacueerd. Die was net voltooid, toen later op die dag beide plaatsen opnieuw werden gebombardeerd.
De Russische bommen troffen voornamelijk woonhuizen en nauwelijks Duitse militaire installaties en de burgers van Rønne en Nexø waren de dupe. Veel woningen waren totaal verwoest.
bombardement_1039673

Onder de naar het eiland van het oostfront gevluchte duitse soldaten was inmiddels een generaal, hoger in rang dan de koppige Duitse garnizoenscommandant, die het commando overnam en zich alsnog bereid verklaarde om de capitulatie ten overstaan van de Russen te doen.
Woensdagmiddag 9 mei arriveerden dan de eerste 150 zwaarbewapende Russische gevechtstroepen met 5 snelle motortorpedoboten in de haven van Rønne en gaven de Duisters zich over.
russen_4690518_orig

Meteen daarna werd begonnen de Duitsers – soldaten zowel als burgers – naar Kolberg (het tegenwoordige Kołobrzeg in Polen) af te voeren en begin juni was deze operatie geheel voltooid. Maar ondanks dat de grond voor hun aanwezigheid dus was weggegvallen, bleven de Russen.

Pas op 5 april 1946 verlieten de laatste russische soldaten het eiland.
vertrekrussen_5200742_orig

Het hele gebeuren heeft de Bornholmers de nodige frustraties opgeleverd. Allereerst dat, terwijl de rest van Denemarken feestvierde in die meidagen van 1945, er nauwelijks aandacht geschonken werd aan de bombardementen en het daardoor aangerichte leed op Bornholm. Niet in de deense nieuwsuitzendingen op de radio, noch door de Deense regering.

Vervolgens, tijdens de Russische ‘bevrijdingsperiode’, dat de regelmatig voorgevallen incidenten (o.a. verkrachtingen en berovingen door, vaak dronken, russische soldaten) door de Deense overheid stelselmatig werden doodgezwegen. In plaats daarvan werden de Russen in het openbaar juist geprezen om hun voorbeeldige gedrag. Zo waren er regelmatig diners tussen deense overheidsfunctionarissen en hoge russiche officieren waar veelvuldig met wodka en akvavit getoast werd op de eeuwige vriendschap tussen het deense en russische volk. Dit alles om de Russen niet voor het hoofd te stoten en uit angst bij de deense regering dat ze anders nooit meer zouden weggaan.

russen_9243496_orig
En de eerlijkheid gebiedt te zeggen, het was slechts een kleine minderheid van de russische soldaten die zich aan de Bornholmse vrouwen en eigendommen vergreep. Maar toch…

literatuur: Jesper Gaarskjær: Bornholm Besat, Gyldendal 2012