Wij waren op Christiansø

Christiansøfarten, de rederij die dagelijks met post, proviand en toeristen naar Christiansø vaart, bestaat dit jaar 50 jaar. Ter gelegenheid daarvan bieden ze de laatste twee zondagen van april en de eerste zondag van mei een jubileumvaart aan die je voor de prijs van 50 kronen (in plaats van 220 kronen) heen en terug naar Christiansø brengt.

Christiansø, met op Store Tårn de vuurtoren (midden), en Frederiksø met Lille Tårn (links). Foto vanaf het achterschip genomen, op onze terugreis.

Dit was een mooie gelegenheid om Hans, Jokes broer, die afgelopen week bij ons verbleef, met deze oude Deense vlootbasis kennis te laten maken.

Christiansø is het grootste van een aantal kleine eilandjes op 18 km ten noordoosten van Bornholm gelegen. Het is 710 meter lang en 430 meter breed en steekt op het hoogste punt 22 meter boven zeeniveau. Langszij van Christiansø ligt Frederiksø dat 440 meter lang is en 160 meter breed en het hoogste punt is hier 8 meter. De geul tussen beide eilanden vormt een beschutte, natuurlijke haven, die zowel vanuit het noorden als het zuiden binnen te varen is. In 55 minuten vaar je erheen.

Het definitieve verlies van Skåne, Halland en Blekinge (in het zuiden van Zweden) aan Zweden en de bouw van een grote marinehaven door de Zweden in Karlskrona was voor de Deense koning Christian V in 1658 aanleiding om van Christiansø en Frederiksø een vlootbasis en zeevesting te maken.

Bloemenpracht tussen de stenen van de vestingmuren.

Deze basis heeft tot 1856 als zodanig dienst gedaan. Daarnaast diende Christiansø wegens zijn afgelegen ligging als verbanningsoord en werden er in de negentiende eeuw critici van de absolute monarchie op Frederiksø gevangen gezet. Een aantal cellen is vandaag de dag geschikt gemaakt als logiesgelegenheid – naast de meer comfortabele kamers in de kro en het nog soberder kampeerveldje – met één cel als gemeenschappelijke keuken en één als gezamenlijke badkamer.

Een voetbrug verbindt beide eilanden. Links Frederiksø, met op de achtergrond Lille Tårn (= kleine toren). Rechts de boot die ons gebracht heeft. De beide helften van de brug kunnen opzij gezwenkt worden, zodat er vrije doorvaart ontstaat.

In 1808 heeft de Engelse vloot de vesting Christiansø aangevallen en zwaar beschoten. Christiansø was de thuisbasis voor Deense kapers die het voorzien hadden op Engelse handelsschepen die op Rusland en de Baltische staten voeren. Engeland was voor haar vloot sterk afhankelijk van grondstoffen (scheepstimmerhout, touw, teer en pek) die daarvandaan kwamen. Om die handelsroute veilig te stellen had Engeland de Deense vloot in Kopenhagen aangevallen en vernietigd en zo Denemarken in het kamp van Napoleon gedreven.

Geschutspoorten in de vestingmuur van Christiansø

Met toestemming van de Deense koning mocht er daarom piraterij jegens Engelse handelsschepen bedreven worden, iets waar een aantal Bornholmers gretig gebruik van maakten. Een tijd lang zag het er slecht uit voor de verdedigers omdat de engelse kanonnen een grotere reikwijdte hadden dan die van de verdedigers, maar het tij keerde toen de wind draaide en de engelse schepen naar de kust dreef. De eenzijdige beschieting veranderde in een duel en na een half uur vanuit de vesting zwaar beschoten te zijn kozen de engelse schepen het hazepad.
Pas als gevolg van deze beschieting werd de vesting verder versterkt met de muren en bastions die vandaag de dag te zien zijn (zoiets van ‘als het kalf verdronken is…’).

Rechts de ingang van het politiebureau/douanekantoor, helemaal links de herberg

Ondanks dat de status van vlootbasis en vesting in 1856 opgeheven is, valt Christiansø nog steeds rechtstreeks onder het Deense ministerie van defensie en behoort het niet tot de gemeente Bornholm of een andere gemeente. De gevolmachtigde voor Christiansø – vroeger de Kommandant, nu de Forvalter (= beheerder) – wordt nog steeds door defensie benoemd en verenigt allerlei functies in zijn persoon: eilandbestuurder, politie, douane, trouwambtenaar, etc.. Sinds 1 januari 2017 is dat mijn achter-achterneef Jens Peder Koefoed!

Windvaan op de vuurtoren die weer op Store Tårn (= grote toren) staat. Store Tårn staat op Christiansø, zijn kleinere broertje Lille Tårn op Frederiksø.

De beide eilandjes tellen zo’n 80 à 90 vaste bewoners, waaronder een arts en een aantal onderwijzers. Veel bewoners zijn belast met het onderhoud van de gebouwen en de vestingwerken. Er is ook een kro – een herberg – met zes tweepersoonskamers met bad en toilet, een winkeltje voor de dagelijkse levensbehoeften, een postkantoortje en een kapster. Tot hun dertiende kunnen de kinderen les krijgen in een schooltje, voor de twee laatste jaren van de folkeskole (= onze basisschool plus de eerste drie jaren middelbaar onderwijs) moeten ze naar Bornholm waar ze dan intern zijn. Mijn gsm had er gewoon bereik en er is internet.

De kerk (rechts) met de klokketoren (links)

Zomaar een kiekje op Christiansø.

Een derde eiland, dat niet bewoond wordt, is Græsholm: 420 meter lang, 300 meter breed en 11 meter boven zee. Niet bewoond door mensen, moet ik zeggen. Er broeden duizenden zilvermeeuwen en als enige plaats in Denemarken ook circa 2900 paartjes zeekoet en 1000 paartjes alk. De bewoners van Christiansø en Frederiksø moeten hun eilandjes verder delen met talloze eidereenden die hier hun eieren leggen en uitbroeden. Omdat er, eenmaal uit het ei gekomen, op Christiansø en Frederiksø te weinig voedsel voor ze is, vertrekken de eidereenden met de kleintjes in hun kielzog daarna naar Bornholm. Voor veel Bornholmers is hun komst het échte teken dat de lente begonnen is.

Zeekoeten. In de verte de kust van Bornholm.

Alken en een enkele zilvermeeuw op Græsholm

Tot slot leven er bij Christiansø zo’n 500 à 600 zeehonden. Dit tot groot ongenoegen van de Bornholmse vissers omdat ze teveel vis in de Oostzee zouden eten. De vissers hebben dan ook gevraagd (en inmiddels ook gekregen) om de jacht op zeehonden te mogen heropenen.

Zeehonden gezien vanaf Frederiksø, hutje mutje bij elkaar. Op de voorgrond dobberen eidereenden.

Middelste zaagbek, man, bij Frederiksø

Elephanten (= de olifant), de ‘ambulance’ van het eiland die zieken naar Bornholm kan vervoeren. Bij ernstige aandoeningen waarvoor ook op Bornholm geen soelaas is, komt een helicopter uit Roskilde.

Paartje eidereenden

Gezien de vele broedende eidereenden op Christiansø zijn honden en katten niet toegestaan.

Broedende eidereend op Frederiksø. Als je niet uitkijkt struikel je erover in het broedseizoen.

Het was een heerlijk dagje uit.