Petrus en Paulus

Het huis waar wij nu verblijven ligt in Povlsker, ook wel geschreven als Poulsker. Het ligt minder dan 10 minuutjes lopen van Povls Kirke, de kerk gewijd aan de apostel Paulus.

Met Povlsker wordt niet een dorp of gehucht aangeduid, met de kerk al dan niet in het midden. 

Er is namelijk geen dorp; de kerk staat geisoleerd in het landschap. Anders dan in de rest van Denemarken (en in Nederland) liggen op Bornholm van oudsher de boerderijen niet op een kluitje bij elkaar, in buurtschappen of dorpjes, maar verspreid en geisoleerd van elkaar in het landschap. Met Povlsker wordt dan ook het gebied aangeduid van de boeren die in Povls Kirke ter kerke gingen. Met andere woorden, het omvat het gebied van de parochie van de Povls Kirke.

Povls Kirke, met rechts de losstaande klokkentoren. Links is een grafheuvel uit de bronstijd gedeeltelijk zichtbaar. In de muur rondom de kerk en het kerkhof zitten om de paar meter nog de ijzeren ringen waaraan de kerkgangers hun paarden konden vastmaken.

Evenzo omvat Pedersker het gebied van de parochie van Peders Kirke, de kerk gewijd aan de apostel Petrus. Omdat in 1900 een spoorweg werd aangelegd die ook in Pedersker stopte, ontstond daar wel min of meer een echt dorp met een stationsgebouw, een smid, bakker, kruidenier en slager. In 1888 was er door de boeren van Pedersker een zuivelcooperatie opgericht en dit zuivelfabriekje was reden voor de trein om Pedersker aan te doen.

Peders Kirke

De kerk van Pedersker dateert van rond 1100. Het is waarschijnlijk de oudste kerk van Bornholm, de eenvoudige bouwstijl van het kerkje duidt in elk geval op een vroege periode. In de registers van het aartsbisdom Lund, in Zweden, staat opgetekend dat Egin in 1065 voet aan land zette op Bornholm en op Zuid-Bornholm kerken liet bouwen.

Povls Kirke is van jongere datum. Dit kerkje dateert van omstreeks 1248. Het bevat een 80 cm hoge platte steen met op de ene helft een schaakbord uitgehouwen en op de andere een backgammonbord. Deze combinatie van twee spelborden ineen maakt de steen uniek en is een aanwijzing dat de steen ook daadwerkelijk als zodanig door steenhouwers gebruikt is.

Povls Kirke: ingemetselde steen met schaak- en backgammonbord. (foto: bewerking van https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SanktPoulsKirke1.JPG)

In Povls Kirke is, naast enkele kalkschilderingen met een meer gebruikelijk christelijk motief, ook een frivole kalkschildering te zien, met daarop dieren die een spelletje aan spelen zijn, een beer die doedelzak speelt en andere dieren die een dansje doen. De kerk bevat zo’n 200 zitplaatsen en wordt nog steeds voor lutherse erediensten gebruikt.

Het leven bestaat niet uit werken alleen. Muziek, dans en spel hebben ook hun plaats. Of geldt dit alleen voor dieren? (foto: bewerking van https://da.wikipedia.org/wiki/Fil:Bornholm_-_Sct._Povls_Kirke_-_kalkmaleri.jpg)

Aan Peders Kirke is nog een grappige sage verbonden.

Bonavedde
Bonavedde woonde op een boerderij een paar kilometer ten zuiden van de kerk. Hij was de zoon van een boer en een zeemeermin, vandaar zijn naam: bona=bonde (boer), vedde=havfrue (zeemeermin). Hij had een bijzondere gave en kon zien wat voor anderen verborgen bleef. Hij kon zo ook de Underjordiske (= de onderaardse wezens) zien, en hij en zij mochten elkaar zo nu en dan graag een beetje plagen. 

Op een nacht zag Bonavedde de Underjordiske dansen en hij kreeg een drinkbeker aangeboden. Hij nam die in dank aan, maar wantrouwig wat ze in het drankje gedaan hadden gooide hij de inhoud over zijn schouder weg terwijl hij deed alsof hij dronk. Zijn paard kreeg wat van de inhoud over zich en op de plaats waar de drank het beest raakte schroeiden huid en haar weg. Om de woede van de Underjordiske te ontlopen gaf Bonavedde zijn paard de sporen en ging er vandoor. Toen ze bij de muur van het kerkhof bij Peders Kirke kwamen, nam het paard een sprong. Op gewijde grond konden de Underjordiske hem immers niks maken.

Bonavedde gaf de drinkbeker aan de kerk, waar hij jarenlang op het altaar gebruikt werd. Op de inventarislijst van 1684 stond hij nog vermeld. De beker verdween echter tijdens een restauratie van de kerk in 1880/1881 en is nadien niet meer gezien. Het vermoeden bestaat dat een lutherse bisschop hem tijdens zijn bezoek aan de kerk meegebietst heeft.

Op de zuidelijke muur rond Peders kirke is nog steeds een hoefafdruk te zien in een van de stenen die van Bonaveddes paard zou stammen toen het over de muur sprong.