Rispebjerg

Ons huis staat op de hoek waar de Rispebjergvej op de Udegårdsvejen aansluit. Het andere einde van die weg komt uit bij, je raadt het al, de Rispebjerg. Nu is dat niet echt een berg, maar een verhoogd plateau in het landschap van waaruit je rondom een goed uitzicht hebt over dit deel van Bornholm, vooral naar de zee toe. 

De aarden wal van de ringborg, bezien vanuit het zuiden.

Het is dan ook van oudsher een plek waarop Bornholmers zich terugtrokken bij dreigende invallen van overzee. De enige zichtbare getuigenis daarvan was lange tijd de ringborg die aan de noordzijde van Rispebjerg gelegen is. Deze ringborg heeft aan drie kanten steile hellingen, die begroeid met doornstruiken een effectieve verdedigingslinie vormden, en aan de zuidkant een aarden wal met een gracht. Aan de voet van de stijle hellingen loopt bovendien het riviertje Øleå. Archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat de ringborg als zodanig al in gebruik was in de ijzertijd (500 voor Christus tot 800 na).

Øleå, aan de voet van Rispebjerg

In historische tijd werd tot ver in de 19e eeuw het plateau van Rispbjerg gebruikt door de militie van Zuid-Bornholm als verzamelplaats en excercitieterrein.

Øleå, rechts de stijl oprijzende muur van afzettingsgesteente die op Zuid-Bornholm de ondergrond vormt. Op Noord-Bornholm is dat graniet.

Maar Rispebjerg heeft een oudere geschiedenis. Op luchtfoto’s van het gebied die in periodes van grote droogte genomen zijn, terwijl koren op de velden stond, waren plekken te zien waar het graan minder hoog stond en de ondergrond dus verschilde van de naburige grond. Op die plekken was de aarde kennelijk minder vruchtbaar of droger waardoor het gewas minder hoog groeide. Op deze manier werden de contouren zichtbaar van waar eens – duizenden jaren geleden – aarden wallen met palissades en een gracht ervoor gelopen hadden. Opgravingen toonden aan dat deze palissades uit de tijd van de trechterbekercultuur stammen, de tijd van de hunnenbedbouwers dus. De opgravingen lieten ook zien dat de palissades en grachten in de loop van de tijd verplaatst werden en dat het terrein dus langere tijd voor een nog onbekend doel in gebruik geweest was.

Bosanemonen op de noordelijke helling van Rispebjerg

Dit bracht de archeologen van het Bornholms Museum ertoe om het terrein nog op een andere manier in kaart te brengen: met behulp van magnetometingen. Door in een fijnmazig rooster de sterkte en richting van het aardmagnetisch veld te meten, kan in kaart gebracht worden waar de ondergrond in het verleden verstoord is geweest. En door dan vervolgens op die plekken te gaan opgraven, kan ontdekt worden wat de aard van de verstoring geweest is.

Het plateau van Rispebjerg, achter de grafheuvel op de voorgrond. Rechtsachter de reconstructie van de woodhenge, over de volle breedte een aardenwal, links nog markeringen van andere woodhenges.

Het beeld dat daaruit vervolgens naar voren kwam, was dat lange tijd op Rispebjerg constructies gestaan hebben die doen denken aan Stonehenge in Engeland. Alleen hier niet opgebouwd met stenen zuilen, maar met zware dikke eikenboomstammen. En dat alles omgeven door aarden wallen met palissades en een gracht ervoor. Binnen deze omheiningen hebben bovendien ook enkele zg. langhuizen gestaan; de woningen van de boeren van de trechterbekercultuur, waar mensen en vee in één ruimte huisden. Ook de gevonden vuurstenen gereedschappen, maalstenen, botresten van runderen, etc. getuigen van deze bewoning.

Bij de opgravingen zijn verder leistenen schijfjes gevonden met daarop zonnetekens gekrast. Het vermoeden is daarom dat deze woodhenges een soort van zonnetempels waren.

Gereconstrueerde woodhenge

De plekken waar de henges gestaan hebben, zijn in het terrein vandaag de dag gemarkeerd door korte houten stammen. En op één plek is zo’n woodhenge gereconstrueerd en als informatiecentrum ingericht. Van de infopanelen die daarin staan opgesteld heb ik de wijsheid voor dit blogje gehaald.

Voor als je het nog niet wist, Bornholm is een luilekkerland voor de archeologisch geïnteresseerde!